ARABULUCULUK ŞARTI

ARABULUCULUK ŞARTI

Teknolojik gelişmelerin etkisiyle alışveriş yöntemleri önemli ölçüde değişmiş, çevrim içi platformların yaygınlaşması tüketici ile satıcı arasındaki ilişkiyi daha dinamik bir yapıya dönüştürmüştür. Bu dönüşüm, ticari işlemleri kolaylaştırırken tüketici hakları, sözleşmeler ve satış süreçlerine ilişkin çeşitli hukuki uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır.

Tüketici Haklarının Korunması Hakkındaki Kanun bu bağlamda önemli bir koruma mekanizması olsa da mahkemelerin iş yükü hafiflememiş ve tüketici hukukuna “arabuluculuk şartı” getirilmesini gerekli kılmıştır.

Bir dava şartı olarak karşımıza çıkan arabuluculuk meselesini detaylarıyla birlikte daha kapsamlı şekilde açıklayalım:

Arabuluculuk Şartı Nasıl Ortaya Çıktı?

Mahkememe süreçleri karışık ve uzun süren prosedürler olduğundan birçok tüketiciyi vazgeçme yönüne evriltebiliyordu.

Yapılan değişikliklerle birlikte belli sınırları aşan tüketici uyuşmazlıkları için arabuluculuk, bir dava şartı haline getirildi. Böylece hem taraflar davaya gerek kalmadan daha hızlı bir şekilde sorunlarını çözebilecek hem de mahkemelerin iş yükü azalacaktı.

Ne Zaman Arabuluculuk Şartı Geçerlidir?

Tüketici Hakem Heyeti: 2026 yılı için Tüketici Hakem Heyetine başvuru ve zorunluluk sınırı 186.000 TL olarak belirlenmiştir. Bu miktarın altında kalan uyuşmazlıklar için arabuluculuk şartı yoktur.

Tüketici Mahkemeleri: Hakem Heyeti’nin bahsettiğimiz miktar sınırını aşan veya konusunu para ile ölçmek mümkün olmayan uyuşmazlıklarda davadan önce arabuluculuk şartı mevcuttur. Uyulmadığı halde açılan dava usulden ret yiyecektir.

Arabuluculuk Şartının İşlemediği Bazı İstisnalar

Arabuluculuk şartından bahsedemeyeceğimiz bazı istisnalar vardır ki bunlar TKHK. 73/A maddesinde ele alınmıştır:

“a) Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamında olan uyuşmazlıklar

b) Tüketici hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar

c) 73 üncü maddenin altıncı fıkrasında belirtilen davalar

ç) 74 üncü maddede belirtilen davalar

d) Tüketici işlemi mahiyetinde olan ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar”

Tüketicinin Korunması

Arabuluculuk birçok gerekçe göz önünde bulundurularak getirilmiş bir şart olsa da tüketicinin korunması gereken taraf olduğu gerçeği de unutulmamıştır.

Arabuluculuk görüşmelerinde uzlaşma sağlanamazsa, ilk iki saatlik arabuluculuk ücreti tüketiciye yüklenmez. Bu tutar Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır.

Genel kural olarak, arabuluculuk görüşmesine geçerli bir mazeret göstermeden katılmayan taraf yargılama giderlerinden sorumlu olabilir. Ancak tüketici uyuşmazlıklarında bu yaptırım uygulanmaz ve toplantıya katılmayan tüketiciye bu nedenle yargılama gideri yüklenemez.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       Her tüketici şikayetinde arabulucuya gitmek zorunda mıyım?

Hayır. Eğer uyuşmazlık miktarınız 2026 yılı için belirlenen 186.000 TL’nin altında ise arabulucuya değil, doğrudan Tüketici Hakem Heyetine başvurmanız gerekir. Arabuluculuk, sadece bu sınırı aşan ve Tüketici Mahkemelerinde görülmesi gereken davalar için bir ön şarttır.

·       Arabulucuya gitmeden doğrudan dava açarsam ne olur?

Arabuluculuk artık bir "dava şartı" olduğu için, bu aşamayı atlayıp mahkemeye giderseniz davanız esasa girilmeden, usulden reddedilir. Yani mahkeme haklı olup olmadığınıza bakmadan dosyayı kapatır.

·       İcra takibi başlattım ve karşı taraf itiraz etti. Bu durumda ne yapmalıyım?

İcra takibi başlatmak için bir engel yoktur ancak takibe itiraz edilmesi halinde açılacak 'itirazın iptali davası' için dava şartı arabuluculuk uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. Eğer alacak ticari, iş, tüketici veya kira uyuşmazlığı gibi kanunen zorunlu arabuluculuğa tabi bir alansa, tutara bakılmaksızın önce arabulucuya başvurulması şarttır; uyuşmazlık genel hükümlere tabi bir borç ilişkisinden doğuyorsa doğrudan mahkemede dava açılabilir.

·       Arabuluculuk görüşmeleri için para ödeyecek miyim?

Görüşmeler sonunda bir anlaşmaya varılamazsa, tüketicinin payına düşen ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı tarafından karşılanır. Eğer dava açılır ve tüketici davayı kazanırsa, bu ücret karşı taraftan tahsil edilir.

·       İlk toplantıya katılmazsam bir hak kaybı yaşar mıyım?

Normalde arabuluculuk toplantısına mazeret olmaksızın katılmamak yargılama giderlerinden sorumlu tutulmanıza neden olur ancak kanun burada tüketiciyi korumuştur. Tüketici aleyhine bu tür bir yaptırım uygulanmaz.

·       Süreç ne kadar sürer?

Mahkemelerin aksine arabuluculuk çok hızlıdır. Uyuşmazlık genellikle en fazla dört hafta içinde çözüme kavuşturulabilir.

Sonuç olarak tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk, belirli durumlarda dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken zorunlu bir süreçtir ancak bu yükümlülüğün hangi uyuşmazlıklarda uygulanacağı ve hangi hallerde istisna bulunduğu, uyuşmazlığın niteliğine göre değişiklik göstermektedir. Bu nedenle hak kaybı yaşanmaması ve sürecin usule uygun şekilde yürütülebilmesi için her somut olayın kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmesi önem taşır.

Tüketici hakları, arabuluculuk ve dava süreçleri hakkında doğru hukuki yolun belirlenmesi amacıyla alanında uzman bir avukattan destek almak fayda sağlayacaktır.