DÖVİZ CİNSİNDEN VEYA DÖVİZ ENDEKSLİ ÖDEME KARARLAŞTIRARAK KİRA/SATIŞ SÖZLEŞMESİ YAPMAK MÜMKÜN MÜDÜR?

DÖVİZ CİNSİNDEN VEYA DÖVİZ ENDEKSLİ ÖDEME KARARLAŞTIRARAK KİRA/SATIŞ SÖZLEŞMESİ YAPMAK MÜMKÜN MÜDÜR?

Türkiye'de yabancı para birimi veya dövize endeksli kira sözleşmeleri, Türk lirasını korumaya yönelik olarak 2018 yılında getirilen düzenlemelerle büyük ölçüde sınırlandırılmıştır. Bu düzenlemelerin hukuki temelini 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun oluşturmaktadır.

Bu bağlamda konunun detaylarını açıklayalım:

“Türkiye’de Yerleşik Kişi” Ne Demek?

Türkiye’de kanuni anlamda yerleşim yeri bulunan her gerçek ve tüzel kişi, “Türkiye’de yerleşik kişi” olarak kabul edilir. Bununla birlikte, yurt dışında yaşayan/çalışan/gayrimenkul sahibi olan diğer Türk vatandaşlar da, Türkiye’de yerleşim yerleri bulundukları takdirde bu kapsama girerler.

Genel Anlamda

Kural olarak, Türkiye’de yerleşik kişilerin; yapacakları herhangi bir kira veya satış sözleşmesinde ödeme olarak yabancı bir para birimini (dolar, euro gibi) seçmeleri mümkün değildir.

İstisnalar

Genel kural olarak bu yasaklı olsa da düzenleyici işlemlerle getirilmiş bazı istisna haller mevcuttur ki bu yasak büyük oranda esner. Peki bu haller nelerdir?

1.     Dışarıda Yerleşik Kişiler: Eğer sözleşmeye taraf olan kişilerden biri, “Türkiye’de yerleşik” kişi değilse, döviz yasağı uygulanmaz.

2.     Türk Vatandaşı Olmayanlar: Türkiye’de yaşayan ancak vatandaşlığı bulunmayan bir kişi, gayrimenkulle alakalı bir sözleşmede taraf olarak bulunmaktaysa döviz yasağı uygulanmaz.

3.     Yabancı Sermayeli Şirketler: “Dışarıda yerleşik” gerçek veya tüzel kişilerin Türkiye'de bulunan şube, temsilcilik ve ofisleri ile bunların doğrudan veya dolaylı olarak en az %50 oranında iştirak ettiği şirketlerin işveren ya da hizmet alan olarak taraf oldukları belirli iş ve hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedelinde, döviz yasağı uygulanmaz.

4.     Yurt dışında İfa Edilecek Sözleşmeler: Bazı sözleşmeler Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılsa da sözleşmeden doğan hak ve yükümlülükler yurt dışında ifa edilecek olabilir. Bu durumlarda döviz yasağı uygulanmaz.

5.     Serbest Bölgelerde Faaliyet Gösteren Firmalar: Serbest bölge, ülke sınırları içinde bulunup mevzuat bağlamında gümrük bölgesi dışında kabul edilen bölgelere denir. Bu bölgede faaliyet gösteren firma/şirketlerin yapacağı gayrimenkul sözleşmelerinde döviz yasağı uygulanmaz.

Döviz Yasağına Uyulmazsa Ne Olur?

1567 Sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 3. maddesi uyarınca her sene bu bağlamda verilecek idari para cezaları, Yeniden Değerleme Oranına göre düzenlenir. Günümüzde döviz yasağına uyulmamış sözleşmelerin her iki tarafına da ayrı ayrı olmak üzere 72.000 TL'den başlayan idari para cezaları uygulanabilmektedir. Bu durum sözleşmeyi tamamen kesin hükümsüz kılmaz ancak dövizli bedel maddesini geçersiz kılarak bedelin mahkemece TL'ye uyarlanmasına yol açar.

Ayrıca 1567 Sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 4. maddesi uyarınca; ilgili bakanlık ve denetim elemanları bu konuda inceleme yapma, bilgi ve belge isteme yetkisine sahiptir.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       Türkiye'de yaşayan herkes için bu yasak geçerli mi?

Evet, temel kural olarak Türkiye’de yerleşik gerçek ve tüzel kişiler, kendi aralarındaki belirli sözleşmelerde döviz kullanamazlar ancak Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı olmayan yabancılar için gayrimenkul kiralama ve satışında bu yasağın dışına çıkılmasına izin verilmiştir.

·       Hangi tür sözleşmelerde Dolar veya Euro kullanmak tamamen yasaklandı?

Özellikle taşınmaz satış ve kiralamaları, araç kiralama, iş, hizmet ve inşaat sözleşmelerinde fiyatın döviz cinsinden belirlenmesi veya dövize endekslenmesi yasak kapsamındadır.

·       2018'deki düzenlemeden önce yapılan eski dövizli sözleşmelere ne oldu?

Bu düzenleme yürürlüğe girdiğinde, mevcut dövizli sözleşmelerin 30 gün içinde Türk lirasına çevrilmesi zorunlu tutulmuştur. Eğer taraflar yeni fiyat üzerinde anlaşamazlarsa, 2 Ocak 2018'deki Merkez Bankası kuru baz alınarak, o tarihten bugüne kadar gerçekleşen enflasyon (TÜFE) oranında artış yapılarak yeni TL tutarı hesaplanır.

·       Yabancı ortaklı şirketler dövizle sözleşme yapabilir mi?

Burada bir istisna mevcuttur; dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’deki şubeleri veya doğrudan ya da dolaylı olarak %50 ve üzerinde pay sahibi oldukları şirketlerin işveren olduğu iş ve hizmet sözleşmelerinde dövizle ödeme yapılması mümkündür.

·       Kira sözleşmesi dövizle yapılamasa da altın gibi başka bir şeye endekslenebilir mi?

Altına endeksli sözleşmeler farklı bir kategoride değerlendirilip döviz yasağı kapsamında ele alınmaları mümkün değidir.

·       Yurt dışında verilen hizmetler için dövizle sözleşme yapılabilir mi?

Eğer yapılan sözleşme Türkiye sınırları dışında ifa edilecekse (yerine getirilecekse), bazı durumlarda döviz yasağından muaf tutulma imkanı tanınmıştır.

Sonuç olarak, yabancı para birimi (döviz cinsinden veya döviz endeksli) üzerinden kira ve satış sözleşmeleri, Türk hukukunda genel olarak yasaklanmış olmakla birlikte, mevzuatta öngörülen bazı istisnalar kapsamında geçerlilik kazanabilmektedir. Bu nedenle sözleşme düzenlenmeden önce tarafların hukuki statüsü ile sözleşmenin niteliğinin dikkatle değerlendirilmesi büyük önem taşır. Aksi halde idari para cezası, sözleşmenin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklar ve diğer hukuki risklerle karşılaşılması mümkündür. Somut olayın özelliklerine göre hak kaybı yaşanmaması adına, sözleşme kurulmadan önce alanında uzman bir avukattan hukuki danışmanlık alınması faydalı olacaktır.