HATIR TAŞIMASI NEDİR?

HATIR TAŞIMASI NEDİR?

Günlük hayatta herhangi bir karşılık beklemeksizin bir yakınımızı bir yerden başka bir yere götürmek veya aracımızı bir başkasının kullanımına bırakmak oldukça yaygındır.

Hukuken belirli şartlar altında “hatır taşıması” olarak değerlendirilen bu durum, bir aracın karşılıksız şekilde ve iyi niyetle bir başkasının hizmetine verilmesi ya da birinin ücret söz konusu olmaksızın, bir yerden bir yere taşınması anlamına gelir.

Olası bir kaza sonucu oldukça karmaşık bir sorumluluk zincirine yol açacak bu meselenin detaylarını bu yazımızda açıklayacağız.

Temel Anlamıyla Hatır Taşıması

Hatır taşımasının varlığından bahsedebilmek için mevcut olması aranan bazı şartlar söz konusudur?

·       Karşılıksızlık: Hatır ilişkisini taşıma sözleşmesinden ayıran temel ölçüt, taşımanın karşılığında taşıyanın herhangi bir ekonomik menfaat sağlayıp sağlamadığıdır. Bu kapsamda, seyahat sırasında yapılan ikramlar veya küçük jestler, tek başına taşımanın karşılıklı menfaat esasına dayandığını göstermez. Buna karşılık, ulaşım giderlerinin taraflar arasında paylaştırılması, örneğin yakıt bedelinin ortaklaşa karşılanması, ilişkinin niteliği bakımından farklı bir değerlendirmeyi gerektirir. Aynı şekilde, sürücünün seyahat giderlerini karşılamak amacıyla başka kişileri de yolculuğa dahil etmesi durumunda, artık yalnızca bir iyilik veya hatır amacıyla gerçekleştirilen taşıma söz konusu değildir. Böyle bir durumda taraflar arasındaki ilişki, karşılıklı edimlerin bulunduğu ve sözleşmesel nitelik taşıyan bir taşıma ilişkisine dönüşür.

·       Karşılıklı Rıza: Taşıyan ve taşınanın her ikisinin de rızası aranır. Araç sahibinin bilgisi dışında veya taşınanın rızası dışında gerçekleşmesi halinde, hatır taşımasına yönelik kurallar işletilmez.

·       Aile İçi İlişki Olmaması: Yakın aile bireyleri aynı araç içinde yolculuk ettiğinde, bu hatır taşıması olarak kabul edilmez. Bu tarz durumlar “iyilik” olarak görülmez, aile birliğinin doğal yapısından kaynaklanan yükümlülüklerdir.

·       Zararın Niteliği: Taşınan kişinin bedensel anlamda zarar görmesi halinde bu sorumluluk işletilir. Kişisel eşyalara yönelik bir zarar söz konusu olduğunda ise hatır taşımasına yönelik sorumluluk işletilemez.

Sorumluluk Nasıl Belirlenir?

Kural olarak motorlu araç işletenin sorumluluğu, kusurdan bağımsız bir tehlike sorumluluğudur. Yani işleten, kendisine hiç kusur atfedilemeyecek olsa dahi yine de hukuki sorumluluktan kurtulamaz.

Hatır taşımasında ise durum farklıdır.

Taşıyanın sorumluluğu kendi bireysel kusuruna göre belirlenecektir. Bu bağlamda taşıyan, kazanın  gerçekleşmesine yönelik hiçbir kusuru veya ihmalinin olmadığını ispat edebilirse, sorumluluğu da söz konusu olmayacaktır.

Tazminat ve Hakkaniyet İlkesi

Bir kişiye tamamen gönüllü olarak yardım eden araç sahibinin, meydana gelen kaza nedeniyle ticari taşıyıcıyla aynı sorumluluğa tabi tutulması hakkaniyetli değildir. Bu yüzden kanun, hakime tazminatı azaltma veya bazı durumlarda hiç ödenmemesine karar verme imkanı tanımıştır.

Bu sebeple tazminatta indirime gidilmeden önce ele alınacak bazı hususlar vardır:

·       Birlikte seyahate yönelik fikrin hangi taraftan kaynaklandığı önem arz eder. Şayet taşıyan ısrar etmişse indirim miktarı fazla olmayabilir. Taşınan rica etmişse ise daha yüksek bir oranda indirim öngörülebilecektir.

·       Yolcunun kendi güvenliğini tehlikeye atan bir davranışı veya kazanın oluşmasında kusuru mevcutsa, bunun tazminat miktarına doğrudan etkisi olacaktır.

Uyuşmazlığın Çözümünde Önem Arz Eden Diğer Meseleler

·       Hatır taşımacılığı, hukuk yargılamasında davalının açıkça ileri sürmesi gereken bir def’idir. Bu nedenle hakim, taraflar arasındaki hatır ilişkisini dosyadan fark etse dahi, davalı tarafından ileri sürülmedikçe kendiliğinden dikkate alamaz. Bu savunmanın süresinde ve doğru usulle ileri sürülmesi, hak kaybının önlenmesi açısından önemlidir.

·       Seyahat öncesinde yapılan ve tarafların sorumluluğunu azaltmayı hedefleyen sözleşmeler, kanunun öngördüğü sınırlar içinde geçerlidir. Sürücünün hafif kusuru bakımından sorumluluğu kaldıran anlaşmalar mümkünken, ağır kusur halinde bu tür hükümler kesin hükümsüzdür. Bu nedenle kazadaki kusurun niteliğinin belirlenmesi, sözleşmenin geçerliliği açısından belirleyici teknik bir incelemedir.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular 

·       Aile fertlerinin ücretsiz taşınması da bu kuralların içinde yer alır mı?

Aile bireylerine yönelik şekilde gerçekleştirilen taşımalar, hatır taşıması kapsamına sokulamaz çünkü bunlar iyilik değil; aile hukukundan doğan doğal bir sonuç olarak görülür. Dolayısıyla tazminat indirimi de uygulanmaz.

·       Yolculuk esnasında sürücüye bir şeyler ısmarlanması ya da küçük bir yakıt katkısı yapılması durumu değiştirir mi?

Seyahat süresince yapılan jestler, küçük ikramlar veya yol masrafına yönelik belli miktardaki katkılar, taşımayı ücretli hale getirmez ancak yakıt ücretini yarı yarıya bölüşmek gibi ciddi ve masrafı paylaşmaya yönelik anlaşmalar varsa, artık ortada karşılıksız bir durum olmadığından hatır taşıması kapsamında uygulama söz konusu olmaz.

·       Ehliyeti olmayan veya alkol almış birinin aracına bilerek binen yolcunun hakkı kaybolur mu?

Yolcu tazminat talep edebilir ancak ödenecek miktar düşürülür. Sürücünün güvenli araç kullanamayacak durumda olduğunu bilerek araca binmek, kişinin riski göze alması ve kendi güvenliğini ihmal etmesi anlamına gelir. Bu durum birlikte kusur sayılarak tazminattan kesinti yapılmasına yol açar.

·       Kaza sonrasında mahkeme bu hatır durumunu kendiliğinden hesaba katar mı?

Hatır taşıması bir def’idir ve davalı tarafın bunu dava sürecinde açıkça dile getirmesi ve ispat etmesi aranır. Aksi halde hakim, kendiliğinden bu durumu ele alıp indirim uygulayamaz.

Sonuç olarak; hatır taşıması, günlük hayatta sıkça karşılaşılan ancak kaza halinde önemli hukuki sonuçlar doğurabilen bir durumdur. Taşımanın karşılıksız olup olmadığı, tarafların kusur durumu ve tazminatta indirim koşulları her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşamamak ve sorumluluğun doğru şekilde belirlenmesini sağlamak için, somut olayın özellikleri doğrultusunda alanında uzman bir avukata danışılması önemle tavsiye edilir.