İŞE İADE DAVASI NEDİR VE İŞ HUKUKUNDA NEDEN ÖNEM ARZ EDER?

İŞE İADE DAVASI NEDİR VE İŞ HUKUKUNDA NEDEN ÖNEM ARZ EDER?

İş verene tanınmış fesih serbestisinin sınırlarının çizilmesi; işçinin keyfi gerekçelerle işini kaybetmesini engellemek ve çalışma hayatında sürekliliği sağlayabilmek için gereklidir.

İşe iade davaları, bu bağlamda bir güvence oluşturur ve işçiye yönelik bir koruma mekanizması olarak karşımıza çıkar. Şayet işveren, haklı bir gerekçesi olmaksızın iş sözleşmesine yönelik bir fesih işlemi gerçekleştirirse, işçiye de işe iade davası açma hakkı doğabilecektir.

Bu koruma mekanizmasından faydalanabilmek için aranan bazı yasal şartlar mevcuttur.

İşe İade Davası Açabilmenin Temel Koşulları 

• Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Bulunması: Sözleşmenin türü iş güvencesi açısından büyük önem taşır belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışanın işe iade davası açma imkanı bulunmamaktadır.

·       İşyerinde En Az 30 İşçi Çalıştırılması: Fesih bildiriminin yapıldığı tarihte söz konusu iş yerinde en az 30 çalışanın mevcut olması gerekir. Eğer işverenin, aynı alanda birden fazla iş yeri varsa, hepsindeki toplam personel sayısı baz alınır.

·       En Az Altı Aylık Kıdem: Çalışanın bu haktan yararlanabilmesi için, işveren nezdindeki fiili çalışma süresinin en az altı aya ulaşmış olması gerekir. Kıdem hesabında yalnızca mevcut işyerindeki çalışma süresi dikkate alınmaz; aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde geçirilen süreler de bir bütün olarak değerlendirilerek toplam kıdem süresine dahil edilir. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde 6 aylık kıdem şartı aranmaz.

·       İşveren Vekili Statüsünde Olmamak: İşletme veya işyerinin tamamını yönetme ve işe alma-çıkarma yetkisine sahip üst düzey yöneticiler, iş güvencesi kapsamı dışındadır.

Usul ve Süreler

·       Usul: Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve gerekçesi açık, net ve kesin şekilde belirtilmelidir. Eğer gerekçe olarak işçinin yetersiz performansı veya davranışları gösterilecekse, fesih öncesinde yine yazılı şekilde personelin kendisinden de savunma alınması gerekir.

·       Süre ve Arabuluculuk Şartı: Fesih bildiriminin tebliğinden sonra işçi doğrudan işe iade davası açamaz. Öncelikle bir ay içinde zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu sürelerin geçirilmesi halinde dava hakkı kaybedilir.

Davanın Kabulü Halinde Hukuki Sonuçlar

Şayet mahkeme, iş sözleşmesine yönelik feshin geçersiz olduğuna ve işe iadeye yönelik karar verirse:

1.     Çalışan, bu kararın kendisine tebliğ edilmesinden itibaren 10 iş günü içinde işverene fiilen başvurmalıdır.

2.     İşveren, bu başvuruyu izleyen 1 aylık süre içinde çalışanı eski işine ve o zamanki koşullarla uyumlu şekilde başlatmalıdır.

3.     İşverenin çalışanı işe başlatmaması halinde, 4 ila 8 aylık ücret miktarındaki iş güvencesi tazminatını ödemekle mükellef olur. Bu tutarın ne kadar olacağına mahkeme karar verecektir.

4.     İşçinin işe iade başvurusunda bulunmasının ardından işveren tarafından işe başlatılıp başlatılmadığına bakılmaksızın, davanın kesinleşmesine kadar geçen boşta geçen süre için doğmuş bulunan ücret ve diğer haklar, en fazla dört aylık süreyle sınırlı olmak üzere ödenir.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       30’dan az çalışanı olan bir işyerinde sözleşmeye madde eklenerek işe iade davası açma hakkı kararlaştırılabilir mi?

Bu kural, nispi emredici nitelikte kabul edilmektedir. Dolayısıyla iş sözleşmesine eklenecek özel bir hükümle, personel sayısı 30’dan az olsa dahi iş güvencesi hükümlerinin uygulanacağı ve işe iade davasının mümkün olacağı kararlaştırılabilir.

·       Aynı işverene bağlı olarak kesintili tarihlerde çalışan işçinin 6 aylık kıdem süresi nasıl belirlenir?

Kıdeme yönelik 6 aylık sürenin kesintisiz olması, aranan bir şart değildir. Aynı işverene ait iş yerlerinde farklı dönemlerde gerçekleşen belirli veya belirsiz süreli tüm çalışma süreleri birleştirilerek toplam kıdem süresi tespit edilir.

·       İş sözleşmesi imzalanırken eklenen "Uyuşmazlık halinde mahkeme yerine özel hakeme başvurulur" şartı geçerli midir?

İş sözleşmesinin kurulması sırasında ya da sözleşme devam ederken kararlaştırılan tahkim şartı hukuken geçerli kabul edilmez. Uyuşmazlığın özel hakem tarafından çözülebilmesi için tarafların, fesih tarihinden itibaren başlayan bir aylık dava açma süresi içerisinde yazılı bir tahkim anlaşması yapmaları gerekir. Bununla birlikte, toplu iş sözleşmesinde özel hakeme başvurulmasına ilişkin açık bir düzenleme yer alması da yeterlidir.

·       Dava devam ederken veya karar sonrasında işçinin vefat etmesi durumunda mirasçılar hangi hakları talep edebilir?

İşe iade hakkı kişiye bağlı olduğundan mirasçılara geçmez ve mirasçılar işe iade talebinde bulunamaz ancak işçi, kesinleşen karar sonrası usulüne uygun başvuru yaptıktan sonra vefat ederse, doğmuş olan en fazla dört aylık boşta geçen süre ücreti ve şartları varsa iş güvencesi tazminatı mirasçılara intikal eder.

Sonuç olarak, hak düşürücü sürelerin kısalığı ve usul kurallarının katılığı göz önüne alındığında, somut durumunuzun analizi ve dava sürecinin eksiksiz yürütülmesi için mutlaka alanında uzman avukata danışılması büyük önem taşımaktadır.