MEHİR ALACAĞI NEDİR - MEHİR ALACAĞI DAVASI NASIL AÇILIR?

MEHİR ALACAĞI NEDİR - MEHİR ALACAĞI DAVASI NASIL AÇILIR? 

Mehir Nedir?

Kelime anlamıyla mehir; nikah anında veya evlilik kurumu devam ederken, erkeğin kadına vermeyi garanti ettiği para veya ekonomik değeri olan her türlü mal anlamına gelebilir.

İslam hukukundan kaynaklanan ve evlilikte kadına ekonomik güvence sağlamayı amaçlayan bir akit olan mehir, Türk hukukunda doğrudan düzenlenmemiş olmakla birlikte, toplumsal ihtiyaçların giderilmesi amacıyla uygulamada dolaylı olarak karşılık bulmaktadır.

İki çeşit mehir bulunur:

Mehr-i Muaccel: Evlilik öncesi, nikah sırasında peşin verilen mehir türüdür.

Mehr-i Müeccel: Evlilik kurumu hala devam ediyor olsa da boşanma veya ölüm gibi ihtimallere karşın, gelecekte verilmesi taahhüt edilmiş olan mehir türüdür.

Mehir Senedi Nedir?

Mehir senedi, erkeğin, kadına vermeyi üstlendiği mehrin; niteliğini, miktarını ve ödeme şartlarını kayıt altına alan yazılı bir belgedir. Borçlar Kanunu m. 288’de ele alınan “bağışlama sözü verme” kapsamına girer.

MADDE 288- Bağışlama sözü vermenin geçerliliği, bu sözleşmenin yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.

Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması sözü vermenin geçerliliği, ancak resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.

Şekle uyulmaması sebebiyle geçersiz olan bağışlama sözü verme, bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde, elden bağışlama hükmündedir. Ancak, geçerliliği resmî şekle bağlanmış olan bağışlamalarda bu hüküm uygulanmaz.

TBK. m. 288’de de bahsedildiği üzere mehir senedinin Türk hukukunda geçerli olması için öngörülmüş şartlar mevcuttur:

1.     Yazılı olmalıdır

2.     Her iki eşin de imzası yazılı belgede mevcut olmalıdır

3.     Kadının alacağı mehir bir miktar para olabileceği gibi ekonomik getirisi/değeri olan bir mal da olabilir. Her halükarda mehir miktarı belirli olmalı ve bu miktar senete eklenmelidir.

4.     Mehrin ödemesinin ne zaman ve hangi suretle yapılacağı belirli olmalı ve senete eklenmelidir.

5.     Son olarak, tüm sözleşmelerde aranan bir geçerlilik şartı olarak, mehir senedinde de, hukuk düzenine ve genel hukuk kurallarına aykırı gelecek bir hüküm bulunmamalıdır.

Eğer mehir senedinin konusunu oluşturan alacak, bir taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki bir hakka ilişkinse, senedin resmi şekilde (örneğin, noter huzurunda) yapılması gerekir.

Bununla birlikte, senedin noter onaylı olması, normalde bir geçerlilik şartı değildir. Onaylı olması halinde ise ihtimali uyuşmazlıklar karşısında daha güçlü bir hukuki güvence mevcut bulunacaktır.                                            

Mehir Alacağını Boşanma Davasıyla Talep Etmek Mümkün müdür?

Çeşidine göre, mehrin verilme zamanı farklı şekilde taahhüt edilmiş olabilir

Bunun dışında ise ele alınması gereken bir konu olarak, boşanma döneminde mehir talebinde bulunulup bulunulamayacağı meselesi vardır.

Mehir alacağı, sıklıkla boşanma süreci ile bağlantılı olarak düşünülse de aslında boşanma davasından ayrı, farklı bir alacak davasını teşkil eder.

Taraflar, boşanma davasıyla birlikte mehrin konusu olan şeyi aynen talep edebilir, bu mümkün değilse de bedelinin ödenmesini isteyebilirler. Yine de, mehir alacağına yönelik, boşanmadan ayrı bir dava açılması daha sağlıklı bir süreç yürütmek adına önem arz eder. Böylece hem boşanma davası hem mehir alacağına yönelik dava daha uygun süreler içinde sonuçlanmış olacaktır.

Mehir Alacağına Yönelik Dava Nasıl Açılır?

Belirttiğimiz üzere mehir aynen talep edilebileceği gibi, bu mümkün değilse bedelinin ödenmesi de talep edilebilir. Bu taleplere yönelik davalar, aile mahkemesinde açılır. Eğer alacak davası mehir senedine dayanıyorsa ise, asliye hukuk mahkemesinde açılırlar.

TBK. m. 288 kapsamında “bağışlama sözü” olarak kabul edildiğinden, mehir alacağına ilişkin davalarda da bağışlama sözleşmelerinin hükümlerinden yararlanılır.

Mehir alacağı, niteliği gereği bir alacak hakkı olduğundan TBK m. 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir. Mehrin ödenmesinin vadeye bağlandığı durumlarda, alacağın muaccel olduğu tarih itibariyle zamanaşımı, boşanma kararın kesinleştiği tarihten başlayarak 10 yıl sürer:

MADDE 146- Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.

İspat Yükü

Mehir alacağı davasında ispat yükü, alacağı olduğunu iddia eden kadındadır. Mehir alacağının varlığı, kadın tarafından ispatlandığı anda ispat yükü değişerek erkeğe geçer ve erkeğin mehir borcunun bulunmadığını ispatlama sorumluluğu doğar. Bu bağlamda, yazılı şekilde mehir senedinin mevcut olması, ispat açısından büyük önem arz eder.

Kadının yazılı mehir senedini ileri sürerek alacağı talep ettiği hallerde, erkeğin de yine yazılı deliller göstererek borcu ödediğini kanıtlaması beklenir. Bu tarz yazılı bir belge sunulamıyorsa ve mehir senedinden vazgeçilmişse, bu durumda da erkeğin senetten vazgeçildiğini, yine aynı değerdeki (ispat bakımından) bir belgeyle kanıtlaması gerekir. Kanıtlayamadığı halde, mehir borçlusu eş, senette belirtilmiş mehri aynen vermek veya bedelini ödemek ile mükellef olacaktır.

*Her ne kadar yemin ve ikrar yoluna başvurarak ispat da mümkün olsa da yazılı belgelerin sunulması, dava sürecinde lehinize etki edecektir.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       Mehir tam olarak nedir ve kanunlarımızda bir karşılığı var mıdır?

Mehir, evlilik sözleşmesi yapılırken veya evlilik sürerken, erkeğin kadına vermeyi garanti ettiği, ekonomik değeri olan her türlü para veya maldır. Türk hukuk sisteminde doğrudan "mehir" ismiyle bir düzenleme bulunmasa da toplumsal bir ihtiyaca cevap vermesi nedeniyle "bağışlama sözü verme" kapsamında değerlendirilerek dolaylı bir hukuki güvenceye kavuşturulmuştur.

·       Mehir senedi hazırlarken en çok hangi hatalar yapılıyor?

En büyük sorunlar, senedin şekil şartlarına uyulmamasından kaynaklanır. Bir mehir senedinin geçerli olması için mutlaka yazılı olması ve her iki eşin de imzasını taşıması gerekir. Ayrıca senetteki değerin (para veya mal) net olarak belirtilmesi ve ödeme takviminin açıkça yazılması şarttır. Eğer mehir olarak bir taşınmaz vaat ediliyorsa, bunun sadece kağıda yazılması yetmez; mutlaka noter huzurunda resmi şekilde yapılması zorunludur.

·       "Boşanırsan alırsın" denilen mehir türü hangisidir?

Mehir ikiye ayrılır: Eğer peşin verildiyse buna "mehr-i muaccel" denir ancak ödenmesi geleceğe, yani ölüm veya boşanma gibi bir ihtimale bırakılmışsa bu "mehr-i müeccel"dir.

·       Boşanma davası devam ederken mehir talep edilebilir mi?

Evet, talep edilebilir ancak mehir alacağı boşanmanın doğal bir sonucu değildir ve ayrı bir alacak davasının konusunu teşkil eder. Boşanma dilekçesinde belirtilebileceği gibi, sürecin daha hızlı ve sağlıklı ilerlemesi için boşanmadan bağımsız, ayrı bir dava olarak açılması da tavsiye edilir. Bu davalar genellikle Aile Mahkemelerinde, eğer bir senede dayanıyorsa Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülür.

·       Boşandıktan yıllar sonra mehir istenebilir mi?

Mehir alacağı bir alacak hakkı olduğu için 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Eğer ödeme boşanmaya bağlanmışsa, 10 yıllık süre boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre geçtikten sonra hak talep etmek mümkün olmayabilir.

·       Mahkemede mehir alacağımı nasıl kanıtlarım?

Kural olarak ispat yükü alacaklı olan kadındadır. Kadın, böyle bir alacağın varlığını ispat etmek zorundadır; bu noktada eldeki yazılı mehir senedi en güçlü delildir. Eğer kadın senedin varlığını ispatlarsa, bu kez sıra erkeğe geçer. Erkek, bu borcu ödediğini veya kadının bu haktan vazgeçtiğini yine yazılı ve eşdeğer belgelerle kanıtlamak zorundadır. Yazılı belge olmadığı durumlarda yemin veya ikrar gibi yollar olsa da yazılı delil davanın seyri için kritiktir.

Sonuç olarak mehir alacağı, Türk hukukunda uygulama alanı bulan ve çoğu zaman boşanma süreciyle birlikte gündeme gelen ancak hukuki niteliği itibarıyla bağımsız bir alacak hakkı olarak değerlendirilen bir meseledir. Bu nedenle mehir alacağına ilişkin taleplerin hangi mahkemede ileri sürüleceği, zamanaşımı, mehir senedinin hukuki geçerliliği ve ispat yükünün dağılımı gibi hususlar, her somut olayın kendi özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Bu yazıda yer verilen açıklamalar, konuya ilişkin genel hukuki çerçeveyi ortaya koymayı amaçlayan dar kapsamlı bir bilgilendirme niteliğindedir. Mehir alacağına ilişkin uyuşmazlıklarda taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, mehir senedinin varlığı ve içeriği, tarafların beyanları, mevcut deliller ile olayın kendine özgü koşulları davanın sonucunu doğrudan etkileyebilmektedir. Özellikle ispat hukuku bakımından uygulanacak kurallar, kullanılabilecek deliller ve bunların değerlendirilmesi somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebileceğinden, bu konuda genel geçer sonuçlara ulaşmak her zaman mümkün değildir.

Hak kaybı yaşanmaması uygun hukuki yol haritasının belirlenebilmesi için, mehir alacağına ilişkin uyuşmazlıklarda alanında uzman bir avukattan hukuki danışmanlık alınması önem taşımaktadır.