SOYBAĞI

SOYBAĞI NASIL KURULUR?

Soybağının nasıl kurulduğu ve genel anlamda soybağı, hem toplumun temel yapı taşı olan aile birliğinde hem de hukukumuzda büyük önem teşkil eden meselelerden biridir.

Biyolojik anlamda kendiliğinden oluşan doğal soybağı ile hukuk eliyle oluşan yapay soybağı iki farklı hususa işaret eder.

Anne ile Soybağının Kurulması Süreci

Anne ve çocuk arasındaki soybağının kurulması temel olarak iki şekildedir:

1.     Doğum: Çocuğu dünyaya getiren kadın, anne olarak kabul edilir. Annenin evlilik ilişkisi içinde olup olmaması gibi detaylar fark etmeksizin, çocuğun doğumuyla anne ve çocuk arasındaki hukuki soybağı kurulmuş olur

2.     Evlatlık Edinme: Eğer çocuğu dünyaya getiren, kadının kendisi değilse ancak resmi prosedürleri izlemek suretiyle çocuk evlatlık olarak alınmışsa yapay soybağı söz konusu olur ve yine hukuki anlamda bağ kurulmuş hale gelir.

Baba ile Soybağının Kurulması

Dışarıdan bir gözle baba ile çocuk arasındaki soybağı hakkında bir nitelendirmede bulunmak anneye kıyasla çok daha zorlu bir süreçtir. Bu bağlamda dört farklı yol mevcuttur:

1.     Anne ile Evlilik: Babalık karinesi bağlamında bir evlilik birliği devam etmekteyken dünyaya gelen bir çocuk söz konusuysa koca, kanunen baba olarak kabul edilir. TMK. m. 285 uyarınca, “evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür.”

Babalık karinesinin aksini ispat için "soybağının reddi davası" gereklidir.

2.     Sonradan Evlenme: Taraflar arasında henüz hukuken kabul görmüş bir evlilik birliği mevcut değilken dünyaya gelen çocuk, daha sonrasında tarafların evlenmesi halinde, evlilik birliği mevcutken doğmuş olarak kabul edilir. Ebeveynlerin nüfus müdürlüğüne bildirimde bulunması gerekir.

3.     Tanıma: Babanın öngörülmüş prosedürle öngörülmüş makamlara yapacağı tek taraflı bir bildirimle çocuğun kendisinin olduğunu beyan etmesidir. Tanıma işlemiyle bağ;

·       Nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvuruda bulunulması

·       Noter huzurunda resmi senet düzenlenmesi

·       Mahkemeye dilekçe verilmesi

·       Vasiyetname ile iradenin açıklanması şekillerinden biriyle kurulabilir ancak çocuğun başka bir erkekle arasında soybağı ilişkisi varsa öncelikle o bağ, mahkeme tarafından iptal edilmelidir.

4.     Babalık Davası: Biyolojik baba, çocuğu kendi iradesiyle tanımazsa anne ya da çocuk, soybağının kurulması amacıyla mahkemeye başvurabilir. Bu davada mahkeme, özellikle DNA incelemesi başta olmak üzere sunulan tüm delilleri değerlendirir. Yapılan incelemeler sonucunda kişinin biyolojik baba olduğu tespit edilirse, mahkeme kararıyla baba ile çocuk arasındaki hukuki soybağı kurulmuş olur.

Evlat Edinme – Yapay Soybağı

Evlat edinme, kan bağına dayanmayan ancak mahkeme kararıyla kurulan bir soybağı ilişkisidir. Evlat edinme kararının kesinleşmesiyle birlikte çocuk ile evlat edinen kişi arasında, biyolojik anne ve baba ile çocuk arasındaki hak ve yükümlülüklere benzer bir hukuki bağ oluşur. Bu kararın verilebilmesi için mahkeme, öncelikle çocuğun üstün yararını gözetir; ayrıca tarafların öngörülmüş yasal koşulları taşıması, gerekli yaş farkının bulunması ve kanunda öngörülen rıza şartlarının yerine getirilmiş olması gibi hususları ayrıntılı olarak değerlendirir.

1.     Küçüğün Menfaati ve Bakımı: Öncelikli olarak her zaman çocuğun yararı gözetilir. Evlat edinmeyi düşünen kişi, çocuğa en az 1 yıl boyunca fiilen bakmış ve eğitmiş olmalıdır. Ayrıca kendi çocukları varsa evlatlık edinme işlemiyle onların menfaatine yönelik bir zararın meydana gelmeyeceğinden de emin olunur.

2.     Yaş Koşulu: Evlat edinen ve edinilen arasında en az 18 yaş fark olmalıdır.

3.     Rıza Koşulu: Ayırt etme gücüne sahip çocuğun rızası mutlaka alınmalıdır. Biyolojik anne-babanın da mahkemeye başvurup bu işleme onay vermesi gerekir ancak biyolojik anne-baba bilinmiyorsa, kendilerinden haber alınamıyorsa, çocuğu uzun süredir ihmal etmeleri söz konusuysa; rıza aranmayabilir.

4.     Birlikte Evlat Edinme Söz Konusuysa: Evli çiftler bu bağlamda bireysel bir işlem yapamazlar, birlikte evlat edinmeleri gerekir. Çiftin en az beş yıldır evli olmaları veya her ikisinin de 30 yaşını doldurmuş olmaları aranır.

5.     Eşin Çocuğunu Evlat Edinme Söz Konusuysa: Çift evlilik ilişkisi içindeyse ancak çocuk, eşlerden birinin önceki ilişkisinden dünyaya gelmiş ise, evlat edinme yoluyla soybağı kurulabilir. Bunun için en az iki yıllık bir evlilik süresi ya da kendisinin 30 yaşını doldurmuş olması yeterlidir.

6.     Tek Başına Evlat Edinme Söz Konusuysa: Evli olmayan bir kişi, 30 yaşını doldurmuş olmak kaydıyla tek başına evlat edinebilir.

Yetişkinlerin Evlat Edinilmesi Durumu

Ergin bir kişinin evlat edinilebilmesi için, bedensel ya da zihinsel engeli nedeniyle sürekli bakıma ihtiyaç duyması ve evlat edinen tarafından en az beş yıl boyunca bakımının üstlenilmiş olması gibi özel koşulların bulunması gerekir. Ayrıca, evlat edinmek isteyen kişinin altsoyu varsa, bu kişilerin de evlat edinmeye onay vermesi zorunludur.

Evlatlık Edinmenin Hukuki Sonuçları

Evlatlık edinilen çocuk, evlat edinenin birinci dereceden yasal mirasçısı haline gelir.

Evlat edinilen henüz 18 yaşını doldurmamışsa, evlat edinenin soyadını alır ve hatta evlat edinen isteği doğrultusunda küçüğün ismini de değiştirebilir. Evlat edinilen ergin ise kendi isteği doğrultusunda evlat edinenin soyadını alabilir.

Evlat edinilenin miras bağlamındaki haklarını ve bu çerçevedeki diğer kuralları elle aldığımız yazımız için buraya tıklayabilirsiniz.

Soybağı ve Yükümlülükler

Soybağının hukuki anlamda oluşmasıyla ciddi sorumluluklar söz konusu olacaktır. Evlat edinenler; evlat edinilenin sağlık, eğitim ve sosyal anlamda bakım ve masraflarını üstlenirler. Aile bireyleri her anlamda aile birliğini korumak, birbirlerine karşı sevgi ve saygıyla yaklaşmakla yükümlü olurlar. 

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       Hukuki açıdan bir çocuğun annesi kimdir?

Hukuk sistemimizde anne, çocuğu dünyaya getiren kadındır ve bu bağ doğumla birlikte kendiliğinden kurulur.

·       Evlilik içinde doğan çocuğun babası kim kabul edilir?

Bir çocuk evlilik birliği devam ederken veya evlilik bittikten sonraki 300 gün içinde doğmuşsa, annenin kocası baba sayılır.

·       Evlilik dışı doğan bir çocuk için babalık bağı nasıl kurulur?

Baba, nüfus müdürlüğüne veya mahkemeye yazılı başvuruda bulunarak ya da vasiyetname yoluyla çocuğu "tanıyabilir". Eğer baba bu işlemi kendiliğinden yapmazsa, anne veya çocuk mahkemeye başvurarak "babalık davası" açabilir.

·       Boşandıktan hemen sonra doğan çocuğun babası kimdir?

Eğer çocuk boşanma tarihinden itibaren 300 gün içinde doğmuşsa eski koca baba sayılır; ancak bu süre içinde anne yeniden evlenmişse, yeni koca baba kabul edilir.

·       Bir erkek başkasına ait olduğu iddia edilen soybağını reddedebilir mi?

Evet; koca, çocuk ile arasında biyolojik bir bağ olmadığını "soybağının reddi davası" ile ispat ederek hukuki anlamdaki babalık statüsünü sona erdirebilir.

·       Evli çiftlerin birlikte evlat edinme şartları nelerdir?

Eşlerin beraber bir çocuğu evlat edinebilmeleri için en az 5 yıldır evli olmaları veya her ikisinin de 30 yaşını doldurmuş olması gerekmektedir.

·       Bekar bir kişi tek başına evlat edinebilir mi?

Evet, evli olmayan bir birey, 30 yaşını doldurmuş olması kaydıyla tek başına evlat edinme hakkına sahiptir.

·       Evlat edinilecek çocuk ile edinilecek kişi arasında yaş farkı olmalı mıdır?

Evet, evlat edinen ile evlat edinilen çocuk arasında en az 18 yaş fark bulunması yasal bir zorunluluktur.

·       Evlat edinilen çocuğun miras hakları nedir?

Evlatlık, kendisini evlat edinen kişinin tıpkı öz çocuğu gibi yasal mirasçısı olur. Ayrıca evlatlığın kendi biyolojik ailesindeki mirasçılık hakları da son bulmaz ve devam eder.

·       Çocuğun bakım giderlerinden kim sorumludur?

Çocuğun eğitimi, sağlığı ve korunması için gereken tüm harcamalar, güçleri oranında anne ve babası tarafından karşılanmak zorundadır.

·       Çocuk 18 yaşını doldurduğu halde eğitimi sürüyorsa anne-babanın bakım borcu biter mi?

Hayır, çocuk ergin (18 yaşını doldurmuş) olsa bile, eğitimi devam ettiği sürece anne ve babanın bakım yükümlülüğü eğitim sona erene kadar devam eder.

Sonuç olarak, soybağının kurulması, kişilerin aile hukuku kapsamındaki hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen, teknik ve dikkatle değerlendirilmesi gereken önemli bir hukuki süreçtir. Soybağına ilişkin uyuşmazlıklarda veya hukuki işlem süreçlerinde, haklarınızın korunması ve en doğru hukuki yolun belirlenmesi için alanında uzman bir aile hukuku avukatından hukuki destek almanız faydalı olacaktır.