AYIPLI HİZMETTEN KAYNAKLANAN DURUMLARDA TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI

AYIPLI HİZMETTEN KAYNAKLANAN DURUMLARDA TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI

Ayıplı mal ifası halinde tüketicinin başvurabileceği hakları ve detaylarını ele aldığımız yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Günlük hayatta oldukça sıklıkla karşılaşılan bir mağduriyet türü olan ayıplı hizmet meselesinde, tüketicilerin süreç içerisindeki haklarını ve sahip oldukları yasal imkanları bilmesi büyük avantaj sağlar. Hizmetin beklenen kalite ve koşullarda sunulmaması durumunda hangi adımların atılacağını bilmek, yaşanan mağduriyetin daha hızlı ve etkili şekilde giderilmesine yardımcı olur.

Peki ayıplı hizmet nedir?

Genel anlamda hizmet; bir menfaat karşılığı sunulan, maddi veya manevi emeğe dayalı her türlü işlemi kapsayabilir. Eğer bu hizmet, sözleşme kurulurken anlaşılan şartlara uygun şekilde ifa edilmemişse ayıplı hizmet söz konusu olacaktır.

Seçimlik Haklar

Ayıplı hizmet ifasının söz konusu olduğu hallerde tüketicinin başvurabileceği dört hak vardır:

1.     Hizmetin Yeniden İfa Edilmesi: Tüketici, hizmetin ayıplı olduğunu ileri sürerek tekrardan ve ayıpsız şekilde ifa edilmesini isteyebilir.

2.     Bedelsiz Düzeltme: Eğer onarılması mümkün bir hizmet mevcutsa tüketici, herhangi bir bedel ödemeksizin bunun düzeltilmesini talep edebilir.

3.     Ayıp Oranında Satış Bedelinden İndirim: Ayıptan kaynaklı olarak hizmet edilmiş şeyin değerinde bir kayıp meydana gelmiş olabilir. Bu kayıpla orantılı olarak tüketici, hizmet bedelinde indirim yapılmasını isteyebilir.

4.     Sözleşmeden Dönme: Tüketici, ayıplı hizmeti kabul etmekte veya sözleşmeyi sürdürmekte bir menfaat göremiyorsa sözleşmeden dönebilir ve çoktan ödemiş olduğu bir ücret varsa bunun tamamının iadesini talep edebilir.

Tüketici, seçimlik haklardan birini seçtiğini hizmeti sağlayana bildirdiğinde bozucu yenilik doğuran hakkını kullanmış olur Bu yöndeki kararını daha sonra değiştirmesi ve farklı bir seçimlik hakkı kullanmaya karar vermesi, karşı taraf kabul etmedikçe mümkün değildir.

Hizmeti sağlamakla yükümlü taraf, tüketiciyi bu haklardan herhangi birine başvurması yönünde zorlayamaz. Tüketici hangi seçimlik hakkı tercih ederse etsin uyum sağlamalı ve talebi yerine getirmelidir. Ayrıca tüketiciye bu bağlamda doğacak herhangi ek bir masraf da yüklenemez, tüm masrafları karşılamakla mükellef taraf hizmet sağlayıcısının kendisidir.

Seçimlik Haklara Başvurma Şartları ve Sınırları

Seçimlik haklardan yana bir tercihte bulunurken dikkat edilmesi gerekilen ve bu hakların sınırlarını çizen bazı hususlar mevcuttur.

Eğer tüketici, seçimlik hakları arasından hizmetin yeniden ifa edilmesi veya bedelsiz düzeltmeden birine başvurmak istiyorsa ve bu durum, hizmeti sağlayan için orantısız derecede bir güçlükle zorluğa sebep olacaksa; tüketicinin diğer seçimlik haklarına başvurması gerekebilir.

Eğer talep edilen hizmetin gerçekleşmesi fiili anlamda imkansızsa, hizmeti sağlayan bu talebi yerine getirmeye zorlanamaz. Tazminat ve bedel iadesi yoluna başvurulur. Örneğin; tekrarı mümkün olmayan bir spor müsabakasının kaydı veyahut düğün fotoğrafçısının çektiği resimler, herhangi bir sebeple ortadan kalktığında artık bunların aynen ifası da imkansız hale gelmiş olacaktır.

Bedelsiz düzeltme veya hizmetin yeniden ifa edilmesi yönünde haklardan birine başvurulduğunda hizmeti sağlayanın bu talebi en geç 30 iş günü içinde yerine getirmesi gerekir. Elbette, somut olayın özellikleri ve talebin niteliği dikkate alındığında, talebin yerine getirilmesi için gerekli sürenin her durumda aynı olması beklenemez. Nitekim bazı durumlarda, talebin aciliyeti gereği 30 iş gününden daha kısa bir süre içerisinde sonuçlandırılması gerekebilir.

Sürekli ifa edilen sözleşmelerde, dönme hakkının kullanılması halinde sözleşmenin başlangıç tarihinden itibaren tamamen ortadan kalkması her zaman söz konusu olmayabilir. Özellikle ayıbın sonradan ortaya çıktığı durumlarda, sözleşmenin ayıbın meydana geldiği tarihten itibaren sona ermesi gündeme gelebilir. Bunun yanında, hizmette bir eksiklik bulunmasına rağmen tüketici bu hizmetten belirli bir süre yararlanmışsa, elde edilen faydanın karşılığı olarak sağlayıcıya kullanım bedeli ödenmesi gerekebilir.

Ayıp nedeniyle istenebilecek bedel indirimi, sözleşme kapsamında ödenmesi gereken toplam bedele ulaşmışsa, artık yalnızca indirim talep edilmesi yerine sözleşmeden dönme hakkının tercih edilmesi daha uygun bir çözüm olarak değerlendirilebilir.

Tüketicinin sözleşmeden dönme hakkı, sağlayıcıya ulaşan irade beyanıyla sözleşmeyi geçmişe etkili olarak sona erdiren yenilik doğurucu bir haktır. Bu nedenle dava açıldığında, mahkemenin vereceği karar kurucu değil, sözleşmenin sona erdiğini tespit eden açıklayıcı niteliktedir ancak bu hak, dürüstlük kuralı ve menfaat dengesi çerçevesinde kullanılmalıdır. Ayıp önemli değilse ve sözleşmeden dönme sağlayıcı açısından orantısız sonuçlar doğuracaksa, mahkeme dönme talebini reddedebilir. Bu gibi durumlarda bedel indirimi daha uygun bir çözüm olarak kabul edilir.

Tazminat Hakkı

Bahsettiğimiz seçimlik haklardan biri tüketici tarafından seçilmiş olsa bile tazminata yönelik haklar korunur.

Örneğin, üzerinde anlaşılan hizmet bir eserin ortaya konması yönündeyse ve bu eser hasarlı, yanlış olmak gibi suretlerle ayıplı şekilde ifa edilmişse maddi tazminat istenebilir.

Başka bir örnek olarak; doğum günü, yıl dönümü, cenaze gibi özel anlam taşıyan günlerde organizasyonun hatalı yapılması gibi haller ile tüketicinin üzüntü ve hayal kırıklığı yaşaması bağlamında, manevi tazminat talebi de korunmuş olacaktır.

 Her halükarda tüketicinin uğradığı zarar, hizmeti sağlayanın kusurlu/hatalı davranışından kaynaklanmalıdır, aksi takdirde tazminat mümkün olamaz.

Zamanaşımı Meselesi

Genel anlamda ayıplı hizmetten kaynaklı sorumluluk, ifa tarihinden başlayarak 2 yıl sürer ancak tüketici, kural olarak ayıplı hizmet fark edildiğinde makul süre içinde karşı tarafa bildirilmelidir.

Hizmet, bir konutun inşası veya tadilatına yönelikse, ayıplı hizmetten doğacak sorumluluk ifa tarihinden itibaren 5 yıldır.

Hizmeti sağlayan, ayıbı kasten gizlemişse veya ağır kusurluysa, ayıptan doğan sorumluluk bakımından özel zamanaşımı süreleri uygulanmaz; bu durumda genel zamanaşımı süreleri (10 veya 20 yıllık süreler) esas alınır.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       Hizmeti aldıktan sonra kusuru fark edersem hemen bildirmeli miyim?

Ayıplı hizmet söz konusu olduğunda "derhal ihbar etme"ye yönelik bir zorunluluk yoktur. Hizmetin ifa edildiği tarihten itibaren başlayan 2 yıllık zamanaşımı süresinde haklara başvurmak mümkündür.

·       "Önce bir tamir etsinler, olmazsa paramı alırım" diyebilir miyim?

Hayır, seçimlik haklardan biri tercih edilip bu tercihe yönelik talep, karşı tarafa bildirildikten sonra bu karar kesinleşir. Artık tek taraflı iradeniz doğrultusunda bu haktan vazgeçip başka bir hakka başvurmanız mümkün olmaz.

·       Tamir veya yeniden hizmet için benden "parça parası" veya "yol ücreti" istenebilir mi?

Hayır. Seçimlik hakların kullanılması aşamasında ortaya çıkan nakliye, işçilik veya malzeme gibi hiçbir ek maliyet tüketiciye yansıtılamaz; tüm bu masrafları sağlayıcı üstlenmek zorundadır.

·       Bir hizmetin "ayıplı" sayılması için mutlaka büyük bir hata mı olması gerekir?

Hayır, hizmetin sözleşmede vaat edilen özelliklere uymaması veya tüketicinin o hizmetten bekleyeceği faydayı azaltan her türlü eksiklik "ayıp" kapsamında değerlendirilir.

·       Tamir süreci ne kadar sürmeli, aylarca beklemek zorunda mıyım?

Sağlayıcı, talebinizi ilettiğiniz andan itibaren en geç 30 iş günü içinde işlemi bitirmelidir ancak hizmetin doğası gereği daha kısa sürede bitmesi gerekiyorsa (örneğin acil bir tesisat işi), bu "makul sürenin" 30 günden daha az olması beklenir.

·       Kötü geçen bir tatil veya mahvolan düğün fotoğrafları için sadece paramı mı geri alırım?

Hayır, bu gibi durumlarda sadece ödediğiniz bedeli geri almakla yetinmeyebilirsiniz. Yaşadığınız hayal kırıklığı için seçimlik haklarınızın yanında manevi tazminat talep etme hakkınız da saklıdır.

Sonuç olarak ayıplı hizmetten kaynaklanan uyuşmazlıklarda tüketicinin sahip olduğu seçimlik haklar, yaşanan mağduriyetin giderilmesi açısından önemli bir koruma mekanizması oluşturmaktadır ancak hangi hakkın tercih edilmesi gerektiği; ayıbın niteliğine, hizmetin türüne ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir. Hak kaybı yaşamamak adına alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması faydalı olacaktır.