UYUŞTURUCU MADDE TİCARETİ SUÇU VE CEZAİ SORUMLULUK

UYUŞTURUCU MADDE TİCARETİ SUÇU VE CEZAİ SORUMLULUK

Uyuşturucu madde kullanma suçunu ve cezai sorumluluk kapsamını ele aldığımız yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Toplumun ve bireyin, hem fiziksel hem mental sağlığını riske atan uyuşturucu madde kullanımı ve ticareti, Türk Ceza Hukuku bağlamında büyük önem arz eden meselelerden biridir. Belirttiğimiz üzere bu ve türevi suçlar; yalnız bireyin kendisini değil, toplumun da sağlık ve refahını tehlikeye sokmakta olduğundan, Türk Ceza Kanunu’nda madde 188 ve devamında "Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar" başlığı altında ele alınmıştır.

Uyuşturucu Madde Ticareti Nedir?

Ruhsat veyahut yasal bir izin söz konusu olmadan ya da varsa bile bu iznin sınırlarını aşmak suretiyle uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin üretilmesi, ülkeye getirilmesi, yurtdışına götürülmesi gibi durumlarda uyuşturucu madde ticaretinden bahsedilir. Bu suçun varlığından bahsetmek için kanunda yer verilmiş birçok eylemden birinin olması yeterli gelir. Eylemlerin hepsinin birlikte mevcut olması aranmaz:

TCK. m. 188/uyarınca; “Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”

Yani uyuşturucu/uyarıcı maddenin;

·       üretilmesi,

·       ithal edilmesi,

·       ihraç edilmesi,

·       satılması veya satışa sunulması

·       başkasına devredilmesi,

·       nakledilmesi,

·       depolanması,

·       ticari amaçla satın alınması/kabul edilmesi suçun oluştuğundan bahsetmek için yeterli eylemlerdir.

Suçun Oluşması İçin Aranan Unsurlar

Eylemi, uyuşturucu ticareti suçu olarak nitelendirebilmek için aranan unsurlar söz konusudur:

·       Ticareti yapılan madde, yasal düzenlemeler veya uluslararası sözleşmelerde uyuşturucu/uyarıcı madde olarak kabul edilmiş olmalıdır.

·       TCK. m. 188/3’te sayılan eylemlerden en az birinin gerçekleştirilmiş olması gerekir.

·       Bu suçlar ancak bilerek ve isteyerek işlenebilen suçlardır, yani kişinin kastı mevcut olmalıdır. Maddenin uyuşturucu olduğu bilinmeli ve ticari amaçla elde bulundurulmalıdır. Taksirle bu suçun işlenmesi kanunen mümkün görülmemiştir.

·       Eylemin ruhsat veya yasal bir izin söz konusu olmadan gerçekleştirilmesi gerekir.

Sorumluluk

Normal şartlar altında; akıl sağlığı yerinde ve ceza ehliyeti mevcut bulunan her birey, bu suçların faili olmaya müsaittir.

Peki bunun dışında, suçu işleyenin sıfatına göre sorumluluk nasıl etkilenir?

·       Doktor, diş hekimi, eczacı, kimyager, veteriner gibi meslek grupları; mesleği ifa edebilme adına sahip oldukları yetki ve güveni kötüye kullanarak bu suçu işleyecek olurlarsa cezaları yarı oranında artırılır. 

·       Suçu birden fazla kişi birlikte işlerse her biri asıl cezadan sorumlu olur, suça “yardım eden” sıfatıyla dahil olanlar ise asıl faile göre daha hafif olmakla birlikte yine de ceza alırlar.

·       Suçun bir örgüt çatısı altında işlenmesi, verilecek cezanın bir kat artırılmasına neden olan en ağır nitelikli hallerden biridir. Örgütten bahsedebilmek için suçun en az 3 kişi ile iştirak halinde işlenmesi gerekir.

·       TCK. m. 188/5 uyarınca; “Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.”

Cezayı Artıran/Azaltan Durumlar

·       Madde Türü: Eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid (bonzai), metamfetamin veya amfetamin gibi maddelerin ticareti söz konusuysa verilecek ceza, yarı oranında artırılır.

·       Maddenin Satıldığı Kişi: Madde bir çocuğa satılmışsa hapis cezası 15 yıldan daha az olamaz.

·       Ticaretin Yapıldığı Konum: Şayet uyuşturucu/uyarıcı maddenin ticareti okul, ibadethane, hastane gibi bazı yerlere 200 metreden daha yakın bir mesafede gerçekleştiriliyor ise bu cezada bir artırım sebebi olarak ele alınır.

Etkin Pişmanlık

Fail, suç resmi makamlara ulaşmadan önce uyuşturucunun yerini veyahut varsa ortaklarının bildirme suretiyle suçun tamamlanmasını engeller veya yakalanmalarına sebep olursa etkin pişmanlık uyarınca hiç ceza almaz.

Şayet süreç bu şekilde ilerlemezse ancak suç hakkında mahkeme kararı verilmeden önce fail, yardımlarıyla olayın aydınlatılmasına destek olursa cezasında dörtte birinden yarısına kadar indirim yapılabilir.

Zamanaşımı

·       Dava: Bir suçun işlendiği tarihten sonra kanunda belirlenen zamanaşımı süresinin dolması, devletin bu suç nedeniyle dava açma ve açılmış bir davayı sonuçlandırma yetkisini ortadan kaldırır. Genel olarak bu süre 20 yıl olmakla birlikte, suçun niteliğine göre zamanaşımı süresi 30 yıla kadar uzayabilmektedir.

·       Ceza: Mahkûmiyet kararının kesinleşmesiyle birlikte cezanın yerine getirilmesi aşamasına geçilir. Kesinleşen hükmün infazına ilişkin zamanaşımı süresi kural olarak 24 yıl olup, bu süre içerisinde cezanın infaz edilmemesi hâlinde cezanın infazı zamanaşımına uğrar.

Konu Bağlamında Sıklıkla Sorulan Sorular

·       Bir kişinin "kullanıcı" mı yoksa "satıcı" mı olduğuna mahkeme nasıl karar verir?

Süreç içinde çoğu zaman belirsizliğe neden olan bu durum karşısında mahkemeler, uyuşturucunun ele geçiriliş şekli, miktarı, failin ekonomik durumu gibi ölçütleri ele alarak inceleme yapar.

·       Suçun birden fazla kişiyle işlenmesi neden daha tehlikelidir?

Uyuşturucu ticaretinin bir organizasyon veya grup halinde yapılması, toplum sağlığına yönelik tehlikeyi arttırır nitelikte kabul edilir. Bu sebeple ceza da daha ağır olacaktır.

·       Uyuşturucu madde alıcısı "mağdur" olarak kabul edilir mi?

Hayır, uyuşturucu ticaretinde maddeyi satın alan kişi suçun mağduru değil, kullanma suçunun failidir.

·       Uyuşturucu ticaret suçundan şüpheliyken polisin isteği üzerine telefon şifremi vermem/telefonumu incelemelerine izin vermem gerekir mi?

Hayır, gerekmez. Anayasa madde 38 uyarınca; “Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.”

·       Suçun takibi şikayete mi bağlı?

Hayır, değildir. Söz konusu suç yalnız bireyin değil, toplumun sağlığını da riske attığından bir şikayetin varlığı aranmaksızın devlet makamlarınca öğrenildikten sonra kendiliğinden işlem başlatır.

Sonuç olarak, uyuşturucu madde ticareti suçu, ağır yaptırımlara bağlanan ve somut olayın özelliklerine ve ele geçen madde türüne göre cezai sorumluluğun farklı şekilde değerlendirilebildiği ciddi bir suçtur. Bu nedenle soruşturma ve kovuşturma sürecinde hak kaybı yaşamamak adına, olayın özellikleri ve uygulanabilecek hukuki hükümler alanında uzman avukata danışılarak değerlendirilmelidir.